Categoriearchief: Theologie

Lege kerk in corona-tijd

“Hoe is dat nou, preken voor een lege kerk?” Deze vraag krijg ik diverse keren. Sinds het moment dat de Nederlandse overheid de regels van het sociale en maatschappelijke verkeer aan banden heeft gelegd vanwege de coronacrisis (12 maart 2020)  is ook de Alexanderkerk in Rotterdam waar ik werk als predikant, potdicht. Alles is afgezegd en afgelast.

Roesten

Roestende ring aan een deur (Damian Kamp via Unsplash)

Geen Bijbelstudiegroepen, geen ontmoetingen met kinderen, jongeren, ouders en ouderen. Geen lunchbijeenkomsten voor de 75Plussers. Geen Leren&Ontmoeten-avonden. Geen koffiedrinken op de dinsdagmorgen. Geen vergaderingen zoals kerkenraad, diaconie en College van Kerkrentmeesters. Geen koorrepetities. Geen verhuur aan VvE’s of andere partijen. Geen…. ik ben vast nog iets vergeten te noemen.  Wat doen we veel, dat valt op in dit lijstje. De Alexanderkerk is echt een levend organisme.
Alleen nu is ze écht stil.
Stilstand doet roesten.

Behalve op zondagmorgen. Lees verder Lege kerk in corona-tijd

Vroeger was alles beter

“Ja, de huidige tijd. Het gaat mij allemaal veel te snel. Alles moet via de computer. Belastingaangifte via internet. Mijn kleinkinderen zijn alleen nog te bereiken via hun telefoon. De mensen zijn alleen maar met zichzelf bezig. Die gebogen hoofden turend op kleine schermpjes in bushokjes, bij het zebrapad, in de kantine van scholen. Hoe de mensen zich tegenwoordig kleden met van die scheuren in spijkerbroeken – heeft u gezien hoe rood de knieën zijn tijdens een koude dag op de fiets? Op witte gympen naar begrafenissen komen. Dat kán toch niet? Nee, vroeger was het beter. Toen hadden we tenminste oog voor elkaar, normen en waarden.”

Brompot

Ik citeer niet een oude brompot, mocht die indruk zijn ontstaan. Ik heb wat flarden van gesprekken bij mensen thuis of tijdens het koffiedrinken na de kerkdienst hierboven weergegeven. Dat ene zinnetje bleef bij mij hangen: Vroeger was alles beter.

Waar de kinderen van nu opgroeien met beeldschermen, internet, smartphones, digitale reclameborden etc. hebben de ouderen behoorlijk wat veranderingen mee gemaakt.

Zegeningen

Ik ben het eens gaan vragen aan wat 90plussers, waaronder mijn oma van 93 die nog steeds onder de levenden is. Lees verder Vroeger was alles beter

Nader bekeken: Heilig Avondmaal

Sta je weleens stil bij de vraag hoe jij jouw eten zoals je eigen avondmaaltijd bereidt en zelf beleeft? Het is de praktijk van alledag en wellicht heb je dit al duizenden keren gedaan: driemaal daags je lichaam de nodige voeding geven. Je smeert je brood of eet een cracker. Je schilt de piepers of kookt de rijst. Groente koken met eventueel vlees(vervanger) of vis erbij. Je gaat aan tafel, alleen, samen, met je gezin. Bid je nog voor het eten en/of daarna? Wat zeg je dan tot God? Samen eten is een vorm van ontmoeting en herbergt de ervaring van gemeenschap en delen. Ofwel: samen bewust zijn dat wat op je bord ligt, niet zomaar uit de hemel komt vallen.

Voorbereiding op het Heilig Avondmaal

Foto: Joshua Eckstein (bron unsplash; door mij aangepast)

Hoe bereid je voor op dat ándere avondmaal, op zondag in de kerk? Met een groepje van kerkenraadsleden, diakenen en organist van de Alexanderkerk hebben we ons eerder dit jaar bezonnen op het Avondmaal. O..a. deze antwoorden kwamen op die vraag over de voorbereiding: “Eigenlijk bereid ik me nooit voor op het Avondmaal” Of: “Ik mis de aandacht voor het avondmaal de zondag de week ervoor.”
Om de eigen voorbereiding op de Maaltijd van de Heer op gang te brengen of te houden of om te bezinnen waar het om gaat in het Avondmaal, noem ik twee vragen:
Waarom en wat vieren we tijdens het Heilig Avondmaal?” en
Hoe vieren we dat ‘wat’ in de eredienst?” Lees verder Nader bekeken: Heilig Avondmaal

Ik kijk mijn ogen uit – toerusting voor het pastoraat

Voor ik over pastoraat begin, eerst een brok prachtige poëzie:

Licht, van mijn stad de stedehouder,
aanhoudend licht dat overwint.
Vaderlijk licht, steevaste schouder,
draag mij, ik ben jouw kijkend kind.
Licht, kind in mij, kijk uit mijn ogen
of ergens al de wereld daagt
waar mensen waardig leven mogen
en elk zijn naam in vrede draagt.

Huub Oosterhuis is de dichter van deze woorden. Ze vormen het 2e couplet van het lied “Licht dat ons aanstoot in de morgen”, o.a. te vinden in het Nieuwe Liedboek, lied 601, klik hier om te luisteren. Ik citeer dit gedicht van Oosterhuis, omdat voor mij een belangrijke kern van het pastoraat wordt verwoord. Het licht dat van de Vader, God, zelf is, vormt een steevaste schouder – betrouwbaar en vaststaand. Dit licht en deze schouder draagt of dragen mij, net zoals de Goede Herder het teruggevonden schaap op de schouders heeft. Hij draagt jou en mij, want zo kunnen we meezingen: “ik ben jouw kijkend kind”. Ieder mens staat in dit intieme verband en verbond met God.

Omkering

Tegelijk maakt Oosterhuis een o zo sterke omkering: Lees verder Ik kijk mijn ogen uit – toerusting voor het pastoraat

Wees wijs

Albert Einstein

De beroemde wiskundige Albert Einstein zei eens: “Je kunt op twee manieren tegen het leven aankijken: of je gelooft dat er geen wonderen bestaan, of je gelooft dat alles een wonder is.” Een met recht wijs woord. Al was Einstein wetenschapper en kon hij heel precieze berekeningen maken, hij bleef oog houden voor de witregel, van het nog-niet-ontdekte van de wereld. Per toeval ontwierp hij zijn beroemde vergelijking: E=mc2. Het wonder verrast(te) zelfs een geleerde.

Wie ook uit de verwondering leeft is Lees verder Wees wijs

Hemelvaart: de hemel houdt de vaart erin

Voor de zomer echt begint heeft de christelijke Kerk nog een paar laatste feestdagen, zoals Hemelvaart, 40 dagen na Pasen. Het frappante is hoe verder in het kerkelijk jaar, beginnend met advent, hoe minder bekend de inhoud van de christelijke feestdagen. Ik zeg weleens gekscherend “Prettige hemelvaart” als Hemelvaartsdag in beeld komt. Dan klinkt er wat gelach: “Jazeker, de KLM doet goede zaken, want ik ga naar Rome voor een stedentrip.”

Wat is Hemelvaart – wat vieren we op deze nationale feestdag?

Voor de meesten betekent Hemelvaart een korte periode van vrije dagen. Wát er dan gevierd wordt is nauwelijks bekend. Vraag je dit aan christenen, Lees verder Hemelvaart: de hemel houdt de vaart erin

Het gebed – wat is dat nou?

Als zelfs de leerlingen van Jezus aan Hem vragen: “Leer ons bidden” (Lucas 11, vers 1), wat bid jij dan als individu? Misschien heb je een idee of niet meer. Het antwoord dat Jezus geeft, is bekend en voor veel mensen zoals voor mij, dierbaar. Hij leert namelijk de woorden van het “Onze Vader” – die in hemelen zijt. Uw Naam worde geheiligd… . Zo leer je dus bidden volgens onze Heer. Inhoudelijk ijzersterk. Als je het niet meer weet, kun je altijd nog op dat gebed teruggrijpen.
In het Matteüs-evangelie geeft Jezus aan wáár je het beste kunt bidden: “Maar als jullie bidden, trek je dan in je huis terug, sluit de deur en bid tot je Vader, die in het verborgene is.” (Matteüs 6, vers 6) Gebed heeft voor Jezus én een grote gemeenschappelijke Deler én een bepaalde plek: Lees verder Het gebed – wat is dat nou?

Mijn liefde voor muziek (deel 2)

Voor het eerst naar het Concertgebouw – live muziek!

Concertgebouw Amsterdam (foto via www.residentieorkest.nl)
Concertgebouw Amsterdam (foto via www.residentieorkest.nl)

Mijn leraar Duits Edward Crebas die ik al noemde in deel 1 opperde in september 1991, het begin van mijn VWO-eindexamenjaar, om met een paar zesdeklassers naar het Concertgebouw te gaan. Voor het eerst in mijn leven naar hét muziekhuis in Amsterdam, nou dat leek me wel wat. We zaten op het rechterpodium (voor de kijkers links). Arnold Oestman was dirigent. De ouverture “Jessonda” van Louis Spohr werd gespeeld door het Radio Kamerorkest. Melvyn Tan speelde een wat wulps pianoconcert van Weber. Hoofdgerecht van dit Zaterdagmatinee-concert was Beethovens 8e Symfonie. De dirigent heupwiegde Lees verder Mijn liefde voor muziek (deel 2)

Paaslach – de duif en 1 Aprilgrap

“Buddy Christ” uit de film Dogma.

Vandaag Eerste Paasdag – het heerlijke feest waar christenen herdenken en vieren dat Jezus Christus is opgestaan. Een van de heel oude tradities in de kerk de risus paschalis, de Paaslach. Het was in de Middeleeuwen een goed gebruik de lach in de kerk op te wekken. De bevrijdende lach om de duivel uit te lachen. Want Jezus is opgestaan. De duivel is verslagen. De dood ook.
Na een periode van 40 dagen vasten en voorbereiding is de grap een sterk ventiel om de spanning af te bouwen, om ontspannen Pasen te vieren.
De priester ging te midden van het kerkvolk staan en vertelde een komisch verhaal of een goede (kerk)mop.

De onderstaande mop heb ik verteld vanmorgen in de dorpskerk van Zunderdorp waar ik predikant ben; de bron van de mop weet ik niet meer:

Duif in de kerk

Als de dominee de kerk binnenloopt, ziet hij dat de koster met allemaal netten in de weer is. Lees verder Paaslach – de duif en 1 Aprilgrap

Uitzicht

Het uitzicht is sinds de decembermaand van vorig jaar wordt bij de kerk in ons dorp Zunderdorp flink veranderd. De muur van de begraafplaats wordt verstevigd. Parkeerplaatsen aangelegd. Het vermolmde zithoekje bij de consistorie van de kerk en de oude struiken zijn verwijderd. De grond is opgehoogd, klaar voor een grasveld. Een stevige betonkleurige stenen rand eromheen.

Gedicht van Jaap Zijlstra

De dorpsraad heeft op voorspraak van dorpsgenoot Floor van Dusseldorp een tekst op die rand laten zetten van dominee-dichter Jaap Zijlstra (1933-2015). Jarenlang heeft ds. Zijlstra erediensten geleid in de kerk van Zunderdorp. Na zijn overlijden is hij begraven in een domineesgraf in de graftuin achter de kerk.

Uitzicht
De wolken varen boven,
de schepen beneden mij.
Ik sta en zij bewegen –
zij blijven en ik ga voorbij.

Een prachtige en verstilde tekst geschreven Lees verder Uitzicht

Een voorgoed begonnen Begin

De Hebreeuwse letter beth

Het allereerste begin van je leven is vormeloos en naamloos, geborgen in de baarmoeder. Eenmaal daarbuiten is het eerste levensteken dat je ademhaalt. De Geest van God wordt de neus ingeblazen. Je komt op spanning van leven te staan. Je bent een voorgoed begonnen Begin. Je krijg een naam die begint met een letter. Niet een cijfer of een nummer, gelukkig maar.

Eerste letter van de Bijbel

Het allereerste begin van de Bijbel begint ook met een letter. In de Nederlandse vertaling van Genesis 1, vers 1 lezen we: “In het begin schiep God de hemel en de aarde”.

In Hebreeuws, de taal van het Oude of Eerste Testament van de bijbel, luidt dat als volgt:

“Bereshit bara Elohim et hashamayim ve’et ha’aretz”

Je ziet, de allereerste letter van de Bijbel is de “B” of beth in het Hebreeuws. Zie het plaatje om te zien hoe de letter er precies uitziet. Volledige naam van deze letter beth is bayyit. In het Nederlands: Lees verder Een voorgoed begonnen Begin

Is geloven lui en laf?

“Geloven is lui en laf”. Woorden van Richard Dawkins. Misschien heb je weleens van hem gehoord. Afgelopen zaterdag was in de Sir Edmund-bijlage van De Volkskrant een interview met hem opgenomen. Dawkins is de inmiddels 76-jarige evolutie-bioloog, schrijver, denker en godsdienstdienst-basher – zo schetst interviewer Martijn van Calmthout zijn gesprekspartner. Klik hier naar Topics.nl voor het bewuste artikel.

Religie is dom

Richard Dawkins

Inderdaad, godsdienst-basher pur sang. Religie, godsdiensten, geloof, goden – dat alles dient zo snel mogelijk van de aardbodem te verdwijnen. Het zou een hoop schelen aan geweld, aan onderdrukking, aan discussies en debatten, zo is de redenering van Dawkins. Diverse boeken heb ik van hem gelezen, waaronder zijn wereldwijde megabestseller “The God Delusion” (Nederlandse vertaling: God als misvatting, 2006) Met de tong tussen de lippen, zo stel ik me voor, schrijft hij genoegzaam op hoe achterlijk en stom hij religie vindt.

Natuurlijk verwijst hij naar de gruwelverhalen in het Oude Testament. Hij schildert God af als Lees verder Is geloven lui en laf?

Waarom ga ik naar de kerk? #kerkproeverij

Stel, ik was geen dominee geworden. Ik had werk gehad buiten de kerk, als IT’er of als psychiater of leraar Duits. Had ik dan lid geweest van de PKN? Was ik dan actief betrokken bij de mensengemeenschap rondom Jezus Christus? Of: was ik randkerkelijk geworden? Had ik me uitgeschreven en mij ergens anders aangesloten, zoals bij een mega-hippe happy-clappy Hillsong-kerk? Of zou ik het atheïsme of andere godloochening hebben omarmd? Want er zijn redenen genoeg om niet te geloven. En toch ben ik graag bij de Kerk betrokken.
Waarom eigenlijk?

Redenen waarom ik naar de kerk ga

Feest in de kerk (foto: Erik Hijweege)

Omdat de #kerkproeverij overal in ons land ingang vindt, wil ik delen waarom ik naar de kerk ga. Redenen genoeg, als ik mijn gedachten laat gaan. Eerst maar een voorbeeldje: Lees verder Waarom ga ik naar de kerk? #kerkproeverij

365 Druppels levend water

“We belijden dus niet klakkeloos dat God alles kan”, zo schrijft dichter-dominee Jaap Zijlstra die in 2015 is overleden. Vandaag zou hij 84 jaar geworden. Hetzelfde getal als zijn favoriete psalm draagt. Toch vandaag een geschenk van hem, als ik het zo mag zeggen. Bij uitgeverij Kok-Kampen is een herdruk (klik hier) van zijn veel gelezen dagboek “Toekomst” verschenen. Met een nieuwe titel: “Levend water”. Zeer treffend gekozen door de uitgever.

Ik denk aan de woorden van Jezus Christus in het Johannes-evangelie, waar Hij in gesprek is met een Samaritaanse vrouw:

Het water dat ik geef, zal in hem een bron worden waaruit water opwelt dat eeuwig leven geeft. (Johannes 14, vers 14 NBV)

Water dat leven geeft voorbij de horizon van alledag, voorbij de grens van de kosmos, voorbij de dood. In dominee Zijlstra is dat water van geloof in zijn Heiland en Redder een levende bron van teksten, gedichten, preken, liederen, toespraken, schilderijen en tekeningen geworden. Het boek “Levend water” getuigt daarvan. Het dagboek bevat frisse en toegankelijke dagboekteksten Lees verder 365 Druppels levend water

Hier – kraamkamer van geloof

Nieuwebouw, Uilengouw, Zunderdorp (foto: Henk Breur)

Het valt me steeds weer op hoeveel kan veranderen in een stad, in een dorp, in je eigen leefomgeving. Zoals in ons dorp waar aan de Broekergouw nieuwe prachtige huizen worden gebouwd. In je herinnering zie je de manege nog voor je: “Hier heb ik nog paard gereden.” Sommige geboren en getogen Zunderdorpers heb ik  weleens horen zeggen: “Hier in ons dorp is het niet meer zoals het vroeger was. De tijdgeest is anders. Mensen veranderen.” Niet alleen je leefomgeving, ook jij zelf maakt veranderingen door in de loop van de jaren. Wat je hebt losgelaten, wat je hebt teruggevonden, wat je nog steeds belangrijk vindt en waar je verlangens naar uitgaan.

Aha-Erlebnis

In de Bijbel lezen we over Jezus Christus die “weer naar Kana gaat waar Hij van water wijn had gemaakt.” (zie Johannes 4, vers 46) Een Aha-Erlebnis. Hij is er samen met zijn discipelen. Je ziet zijn volgelingen proeven: Lees verder Hier – kraamkamer van geloof

Er even tussenuit bij de Sagrada Familia

“Is die kerk nou nog niet klaar?”, zo klonk het bijna als een verzuchting. Ik had verteld van mijn vakantieplannen om onder andere de Sagrada Familia in het Spaanse Barcelona te bezoeken. Deze kerk is een bouwproject, eerder een schepping van bovenmenselijk formaat, zo’n 135 jaar geleden begonnen door de geniale architect en kunstenaar Emanuel Gaudí. Inderdaad is het gebouw niet gereed. Data van wanneer de kathedraal echt klaar zou kunnen zijn variëren van 2026 tot 2032.

Sagrada Familia – Wat woont God mooi

Binnen in de Sagrada Familia doet de symmetrische schoonheid van de kerk pijn aan de ogen (foto: R.J. van Amstel)

Over de Sagrada Familia is veel te vertellen. Elk stukje steen straalt symboliek. De kerk ademt van binnen absolute schoonheid uit. De symmetrie en de indeling van de ruimte zijn strak gedaan en vol van rust en ontspanning. Mijn ziel vol dagelijkse onrust heeft balans te zoeken. “Wat woont God mooi”, zo was mijn eerste ervaring toen ik de kerk binnenging. Wiskundig is de kathedraal een plaatje. Decoratief een feest voor het oog. Genadig richting het hart. Verrukkelijk voor de ziel, want God voelt echt nabij.

Het contrast tussen binnen- en buitenkant van de kerk lijkt nogal schril. Terwijl binnen een feest het daglicht wordt opgevangen en gedeeld door glas-in-lood, versieringen en kunstwerken, Lees verder Er even tussenuit bij de Sagrada Familia

Overrompelend (Pasen in Dachau)

Blik uit het raam van een barak in concentratiekamp Dachau (foto: R.J. van Amstel)

Soms kun je dat hebben: overrompelende kunst. Een muziekstuk, een liedje op de radio, een schilderij, een tekening, een ruimte, een beeldhouwwerk, een foto – je wordt werkelijk in de houdgreep genomen door het kunstwerk. Het laat je niet meer los en kerft zich in het behang van je ziel. Zoiets gebeurde mij vorig jaar tijdens een vakantie in Zuid-Duitsland. Ik heb onder andere het concentratiekamp Dachau vlakbij München bezocht. In de Tweede Wereldoorlog hebben daar vele joden een gruwelijke dood gevonden.

Het lopen door het hek met daarboven de woorden “Arbeit macht frei” doet wat met me. Op het immens grote binnenplein zie ik rechts grote gebouwen waar Lees verder Overrompelend (Pasen in Dachau)

Bestaat God? (deel 3) – Kracht van het Verhaal

Michel Onfray (foto via Google)

“Overal heb ik wel geconstateerd hoezeer de mens fabuleert om de werkelijkheid niet onder ogen te hoeven zien. Het scheppen van achterwerelden zou nog niet zo erg zijn als de prijs ervoor niet zo hoog was: het vergeten van de werkelijkheid, dus de afkeurenswaardige verontachtzaming van de enige wereld die bestaat.

Geloof botst met immanentie, dus met het eigen ik, terwijl atheïsme verzoent met de aarde, anders gezegd met het leven zelf.”

Deze zinnen heb ik geciteerd het boek Atheologie (2005, p.16-17) van de Franse filosoof Michel Onfray (*1959). Hij is hoogleraar filosofie in Caen. Zowel in Frankrijk als daarbuiten is hij een vurig pleitbezorger van atheïsme én van het zuigen van alle vrolijkmakende sappen uit het leven, Lees verder Bestaat God? (deel 3) – Kracht van het Verhaal

Bestaat God? (deel 2) – Blablabla vs nuance

“Je gaat naar de hel”

Okay, geloven in God, dat doe ik. Atheïsme is niks voor mij. Althans, ik ben wel content dát het er is. Zou het atheïsme een uitvinding kunnen zijn van God, dat Hij de atheïst heeft geschapen? Alsof Hij wrijving wil geven om te kunnen glanzen.

Op dit moment is zo’n 25% van de Nederlanders atheïst. Ik ken ze in diverse netwerken. De meesten willen niet erover praten: de passieve atheïst. De rabiate atheïst is wel hoorbaar en vaak niet benaderbaar. Ach, hoe het ook zij: atheïsme houdt mij dus alert bij de vraag waarom ik geloof in God. Als ik spreek over God, Wie bedoel ik dan, wat betekent dat in concreto  etc.  Het gesprek tussen godgelovigen en godloochenaars dient ten allen tijde plaats te vinden.

Alleen, er zijn voorbeelden te over hoe het naar mijn mening niet zou moeten. Een recent voorbeeld vind ik van de week op het YouTube-kanaal van PownedTV. Lees verder Bestaat God? (deel 2) – Blablabla vs nuance

Bestaat God? (deel 1) – Boterletter en atheïsme

Boterletter S(lang)

Als predikant ben ik nu vier jaar werkzaam in Amsterdam en in het dorp Zunderdorp ten noorden van de big city. In dit deel van Gods Wijngaard woekert de ontkerkelijking flink door. De gelijkenis van Jezus Christus over de zaaier (Lucas 8, vers 5vv) komt me prangend voor ogen: het zaaien van het zaad, Gods woord (vers 11), valt hier vooral op rotsgrond. Of de grond is zeer schraal. Ik merk een groeiende onverschilligheid op. Er is nauwelijks belangstelling voor het christelijk geloof. Of vanuit ander perspectief, zoals een Amsterdammer in hart en nieren een keer tegen mij zei:

“Goh, dat je bij een christelijke kerk hoort. Dus je gelooft in een god? Nou, die god van jou is een boterletter. Je hebt er niets aan. De tranen van de wereld spatten van de krantenpagina’s.”

Als ik wat doorvraag, dan is er nauwelijks een tochtgaatje bij de ander te vinden. Hoe kan ik aanhaken bij de zingeving, bij wat van waarde is in het leven van de ander? Laat staan om een koppeling te vinden met (het woord) God. Ik zie de vraagtekens al in de opgetrokken wenkbrauwen van de ander wanneer hij hoort, Lees verder Bestaat God? (deel 1) – Boterletter en atheïsme