Categoriearchief: Artikel

De kerk heeft ’t!

In 2018 werd ik als predikant bevestigd aan de Protestantse Gemeente Alexanderkerk in Rotterdam. Eén van de eerste stappen die ik zette was met de gemeente samen nadenken over kerk-zijn. Dat deed ik onder andere met een serie preken getiteld “De kerk heeft t’!” Want wát heeft de kerk eigenlijk? De rijkdom van geloof en zingeving, van gebed, van zingeving, van de vraag naar God en dergelijke heeft van alles opgeroepen.
Toen kwam Covid19, maart 2020. Alles dat begon te bloeien en een weg naar boven zag. werd plotsklaps een halt toegeroepen. Kerk-zijn krijgt een andere kleur, omdat het kerkgebouw fysiek gesloten moest worden . Daarbij werd razendsnel overgeschakeld naar online presentie. Kerkdiensten werden (en worden) gestreamd via YouTube en Kerkomroep, vergaderingen en groepswerk gingen via Zoom of Teams of Meet.

Pinksterdienst in de Alexanderkerk, Rotterdam, 2019

Welke plaats heeft de kerk in onze tijd en cultuur?

Was het ongemerkt? Of viel het toch op? De aard van kerk-zijn veranderde dus. Bij heropening van het kerkgebouw na twee jaar lockdowns en zeer beperkte kerkgang zien we lagere bezoekersaantallen en is het (nog) lastiger om vrijwilligers te vinden. Dat vraagt fundamentele bezinning.

Een van de bronnen voor deze bezinning is de cursus “Terug naar de kerk?” die ik gevolgd heb in het kader van de Permanente Educatie. De thematiek draait om de vraag wat de kerk is (wil zijn) en welke plaats zij heeft in onze tijd en cultuur, met name waar het gaat om authentiek individualisme en secularisatie (ontkerkelijking) en hoe wij als gemeente ons daarmee kunnen verhouden.

Lees verder De kerk heeft ’t!

GeneReus

Rijdend op de Amsterdamse ringweg A10 langs de Zuidas valt mijn oog op een groot beeld dat in de buurt staat van het gerechtsgebouw. In de gauwigheid zie ik een naar voren gebogen figuur die blijkbaar iets op de grond ziet. Wat ik kon zien tijdens het autorijden, heeft me niet meer losgelaten. Tegelijk vroeg een andere gedachte mijn aandacht: als gelovige zag ik iets van God in dat beeld. Alsof Hij voorovergebogen staat om te luisteren naar wat Hem wordt toegefluisterd, alsof Hij aandachtig kijkt naar… Naar wat eigenlijk?

Love or Generosity (N. Eisenman) Het beeld staat prachtig in de maartse zon. (foto R.J. van Amstel, maart 2022)

Love or Generosity

Mede door de zonnige omstandigheden in de afgelopen maand maart ben ik vanuit Rotterdam naar de hoofdstad gereisd om het beeld van nabij te bekijken. Het bronzen-stalen-marmeren kunstwerk is gemaakt door de Frans-Amerikaanse kunstenaar Nicole Eisenman (*1965) en draagt als titel: “Love or Generosity”, vertaald: “Liefde of Vrijgevigheid”. Genereus zou ook goed woord kunnen zijn aangezien het beeld “reus”-achtig is, ruim 5 meter hoog.

Lees verder GeneReus

7 Kruiswoorden 7 Lichtpunten

Grote verzuchtingen, sterke mokerslagen, met stem verheven verstillingen, zo klinken de laatste kruiswoorden van Jezus Christus op Golgotha. Ik raak diep onder de indruk wat de Heer weet te zeggen in die krachtige uitingen uitmondend in het moment dat Jezus de Geest geeft. Dan is het inmiddels aardeduister (Lucas 23, vers 44 en 45) Het licht is gedoofd. Althans, dat dácht ik altijd.

Goede Vrijdag

Tijdens een kerkdienst op Goede Vrijdag waar ik als voorganger per kruiswoord steeds één van de zeven brandende kaarsen op de liturgische tafel uitblies, kwam ik tijdens het stiltemoment op een ander spoor. Tot dan toe beleefde ik de kruiswoorden als zevenstanden-dimmer waarmee ik het licht uiteindelijk helemaal uit zet. Echter, doet de Heer Jezus juist geen licht áán, net zoals zijn Vader en onze God “licht” roept waar de chaos en het ledige van de wereld, het tohoewabohoe, in een ander licht komen te staan?

Menora

Thuis ben ik verder gaan denken en ik kwam uit bij de zevenarmige kandelaar, de menora, zie o.a. Exodus 25, vers 31 t/m 40. Deze van massief goud gemaakte en rijk versierde kandelaar kreeg een plek eerst in de mobiele ontmoetingstent en later in de door koning Salomo gebouwde tempel in Jeruzalem. De lampen van de menora werden dag en nacht brandende gehouden, Leviticus 24, vers 4. De menora staat symbool voor Israël die het licht is voor alle volken (Jesaja 60, vers 3). In Spreuken 20, vers 27 lees ik, dat het licht van de Heer de geest van de mens verlicht, “het dringt door tot in zijn diepste gedachten” (NBV21)

Licht voor de wereld

Lees verder 7 Kruiswoorden 7 Lichtpunten

Don’t look up!

Eerst maar dit gebed uit een recente film:

Dearest Father and Almighty Creator,
We ask for your grace tonight despite our pride.
your forgiveness despite our doubt.
Most of all Lord, we ask for your love to soothe us
through these dark times.
May we face whatever is to come in your divine will,
with courage and open hearts of acceptance.
Amen.

In eigen vertaling:

Geliefde Vader en Almachtige Schepper,
we vragen vanavond om uw genade, ondanks onze trots,
om uw vergeving, ondanks onze twijfel.
Vooral, Heer, vragen we U om uw Liefde
ons te troosten in deze donkere tijden.
Mogen we tegemoet zien wat zal komen door uw heilige wil
met moed en open harten van acceptatie,
amen.

De scène waar deze woorden worden uitgesproken:

Na deze woorden die het hart raken worden de verwoestende gevolgen zichtbaar als een kolossale meteoriet de aarde raakt. Deze scene waar een jonge skater bidt in deze ruim twee uur durende Netflix-filmhit Don’t look up is voor mij één van de mooiste.

Lees verder Don’t look up!

Zwijgt God in alle talen of is Hij de stem achter jou?

Zware stem

Als 10-jarig jochie zag ik de film The Ten Commandments van Cecil B. DeMille uit 1956 in de theaterzaal van het dorp waar ik toen woonde. De regisseur brengt op spectaculaire wijze de bevrijding van het volk van Israël uit Egypte in beeld. Eén van de hoofdrolspelers in de film is, als ik het zo mag zeggen, God. Niet echt zichtbaar, zeker niet zwijgend, juist hoorbaar.
Filmmaker DeMille koos voor een donkere en zware stem. Die klonk op volle kracht in de zaal waarbij ik mijn stoel zachtjes voelde vibreren. Als ik de Bijbel lees waar God spreekt, dan heb ik meestal de neiging om die stem uit de film te horen.

Een voorbeeld uit de film waar God Mozes roept en Zichzelf voorstelt aan hem (zie voor de Bijbeltekst: Exodus 3, klik hier)

Zwijgen van God – onleefbaar

Hoe de stem van God nou echt klinkt? Mensen die schrijven over het horen van de Gods stem vertellen eigenlijk nooit hóe die stem dan ‘klinkt’. Wel wat de stem allemaal oproept en de mens een zet geeft in geloof en leven. In het pastoraat kom ik als dominee in aanraking met mensen die het zwijgen van God haast onleefbaar vinden. Geen antwoord op hun gebed met een bevestiging in de trant van “Ik heb je gehoord”. En wat te denken van de stilte van het huis na het verlies van een partner: Lees verder Zwijgt God in alle talen of is Hij de stem achter jou?

Biografie van de Geest

Geen begin en eind

Waar begin ik aan…. een korte biografie schrijven over nota bene de heilige Geest van God. Hoe kan ik van een ongrijpbaar onderwerp iets tastbaars en mededeelzaams maken? Als biografieën een overleden persoon als onderwerp hebben, dan is er een begin en een einde. Er zijn ook (auto-)biografieën van en over (nog) levende personen. Het begin is er, het einde ligt in Gods horizon. Maar hoe doe ik dat als het gaat om de Geest die ooit begonnen is en geen einde kent, niet is te vatten in de menselijke tijdlijn?

Bladeren in de Bijbel

Beginnen met bladeren in de Bijbel is een goede start: de Geest van God komen we direct in het begin van de Bijbel tegen. Er is geen inleiding of voorwoord, ineens is de Geest daar, Genesis 1, vers 1:

In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was nog woest en doods, en duisternis lag over de oervloed, maar Gods geest zweefde over het water. God zei: ‘Er moet licht komen,’ en er was licht. 

Een boek licht op, God schrijft geschiedenis (Foto: olena sergienko @unsplash)

Er is duisternis. Het levensboek van de schepping is nog dicht, alsof de Geest de eerste lezer wordt. Dan ineens knipt God (een) licht aan en het verhaal van God en onze wereld kan beginnen.

De Geest is dus ahistorisch, net als God Zelf: woordloos, zwevend, broedend, afwachtend, los van iedere tijdlijn en historie. Het Hebreeuwse, vrouwelijke (!) woord voor “geest” in het Oude Testament luidt ruach. Andere vertalingen zijn wind, luchtstroom, bezieling. Het woord is verwant met rawach. Dat is te vertalen als “ruiken” en ruiken doen we met onze neus.

In het Nieuwe Testament horen we van pneuma, Grieks voor “Geest”. Regelmatig is pneuma gepaard met het woord Hagion, “heilig”, zoals in Lucas 3, vers 22 waar we horen van de heilige Geest die in de gedaante van een duif op Jezus neerdaalt, als Hij gedoopt wordt door Johannes de Doper.

Bladerend tot aan het slot van het boek Openbaring, dan zijn we inmiddels 66 Bijbelboeken verder, horen we een sprekende Geest die samen met de bruid, de kerk, zegt: “Kom!” (Openbaring 22, vers 17)

Hij heeft door de Bijbel heen een hele geschiedenis meegemaakt, menselijk gesproken. Tussen de eerste en laatste bladzijde van de Bijbel komt Gods Geest op allerlei manieren in actie en ter sprake waardoor Zij zich meer en meer ontvouwt.

Ontvouwen

Wat ik inmiddels geleerd heb van het lezen van biografieën is dit: Lees verder Biografie van de Geest

Mijn liefde voor muziek (3) – Parsifal

“Onverminderd worstelt de mensheid met liefde, angst en verlies.” Deze grote woorden trekken mijn aandacht in de Volkskrant , alweer een tijdje geleden, klik hier. Ze staan er ter introductie van een artikel over de

Martha Nussbaum (2010 via Wikipedia)

Amerikaanse en veel gelauwerde filosofe Martha Nussbaum.  Zij is een hartstochtelijk pleiter voor de “zachte krachten”. Het belang van kunst, taal, geschiedenis en filosofie kan voor haar niet genoeg benadrukt worden.
Schoonheid, troost, levenswijsheid,  aandacht voor het wonderlijke vormen voor mij een klankbord en oase te midden van het soms rauwe, pijnlijke, harde en onverschillige leven.

Samenvatting van het leven

Heb je dat weleens bij jezelf bedacht dat jij als mens onverminderd worstelt met liefde, angst en verlies? Ik vind het een sterke samenvatting van het menselijk leven. Draait het in wezen niet om deze drie woorden, liefde, angst en verlies in het leven van alledag, het heden, het verleden, de toekomst?

Als 19jarige zou ik anders tegen deze samenvatting aankijken dan nu als 48jarige. Toch vermoed ik dat in mijn onderbewustzijn meer hiervan begreep, toen ik een opera voor het eerst in mijn leven gehoord had. Opera lijkt misschien op een hoop muzikaal gekrakeel en -gil.  Echter, de diepere lagen in de verhalen en vooral ook in de muziek maken opera tot een Fundgrube voor psychologische doorzichten. Hoe dan ook, eerst maar mijn prille ervaringen met opera in 1992.

Goede Vrijdag 1992

Als jongeling kreeg ik de smaak van concertbezoek pakken nadat ik met klasgenoten voor het eerst in het Concertgebouw was geweest Lees verder Mijn liefde voor muziek (3) – Parsifal

Passie en Pasen in de kunst (5) – Picasso

Stof van de ziel blazen

Door de kunst wordt het stof van ons dagelijks leven van onze ziel geblazen, zo zei de Spaanse schilder Pablo Picasso (1881-1973). Hij heeft met zijn beeldhouw- en schilderkunst vele kunstenaars geïnspireerd, mede door een belangrijke bijdrage te leveren aan de moderne kunst waarvan het kubisme er één is. Het kubisme is te herkennen aan het gebruik van geometrische vormen als bol, kegel en vierkant in een driedimensionale setting. De schilder kijkt met een nieuw perspectief, o.a. de waarneming met één oog waarmee dieptewerking anders is. Probeer dat meer eens uit.
Daarnaast heeft Picasso veel bijgedragen aan het expressionisme waar de innerlijke visie en emoties van de kunstenaar ongegeneerd alle ruimte krijgt op het schilderdoek.

Afkeer

Het schilderij van Picasso dat ik hier de aandacht wil brengen, werkt ook met die wat vervreemdende perspectieven alsook met het expressieve  en het kubistische. Daarbij: het wil het stof van de ziel blazen.

Picasso – Crucifixión (1930)

 

We zien wat menselijke gedaanten, dobbelstenen, kledingstukken, doeken, speren, feestartikelen, de zon met een zonnebril, de maan die vooral groen uitslaat. Bepaalde figuren zijn groot afgebeeld, andere weer kleiner tot heel klein, zoals de ridder op het paard en de figuur die op een ladder een spijker timmert. Lichaamsdelen als benen zitten niet Lees verder Passie en Pasen in de kunst (5) – Picasso

Hoe je me vasthoudt, voelt heilig (Justin Bieber)

On God” zo pikken mijn oren deze Engelstalige uitroep op in een popliedje via de online jukebox Spotify. In eerste instantie dacht ik dat Gods Naam oneigenlijk werd gebruikt, want dat gebeurt nogal eens in de popmuziek. Echter, ik herkende de stem van Justin Bieber die ook over vasthouden hold me en “heilig” “holy zingt

Van deze bijna 27jarige artiest had ik eerder vernomen, dat hij zich in 2014 heeft laten dopen. De pastor van de christelijke HillSong-gemeente in New York bracht hem op het spoor van Jezus Christus en God. Bieber heeft sindsdien een flinke religieuze groei doorgemaakt en een eigen stem daarin gevonden.
In 2018 trouwde hij met Hailey Baldwin, dochter van een bekend filmacteur. Dat huwelijk was voer voor critici en de roddelpers: na zes maanden relatie al trouwen…

Enorm bereik

Zowel zijn religieuze groeispurt als zijn liefde voor en huwelijk met Hailey zijn belangrijke ingrediënten voor het in september 2020 uitgebrachte liedje Holy, “Heilig” in het Nederlands, waar ik die uitroep On God hoorde.  Inmiddels is het lied dat Bieber samen met Chance The Rapper maakte, honderden miljoenen keren (!) beluisterd via muziekstreamingdiensten en YouTube. Wat een bereik heeft deze jonge vent om in mijn ogen oprecht mensen te vertellen over zijn geloof in God. Daarmee weet hij vele harten te raken, waaronder dus dat van mij. Het goed luisteren naar de tekst werd een feest van ontdekking én ontroering voor mij.

 Doop, avondmaal, vergeving

Misschien heb je het liedje al eerder gehoord of is het nieuw voor je,, hieronder plaats ik een YouTube-video waar de songtekst te lezen is. Ook de officiële videoclip is op YouTube te vinden, klik hier.

Als je de tekst goed bekijkt, dan verwijst het lied Holy naar Lees verder Hoe je me vasthoudt, voelt heilig (Justin Bieber)

De pakketbezorger brengt een stukkie schepping

“Het is echt gekkenhuis, meneer”, zo zei de pakketbezorger met vriendelijke haast in de ogen en de schouders reeds gericht op het volgende huisadres, “er komt geen eind aan de stapels dozen en pakketten. Superdruk!” Voor de zoveelste keer tijdens de feestmaand december gaat bij mij de deurbel: bezorgers van Picnic, PostNL, DHL, UPS die vanwege de lockdown boodschappen en bestellingen thuis brengen of omdat de buren niet thuis zijn.

In het achtuurjournaal zie ik de stomende postsorteerlijnen, de mierenhoop aan medewerkers om alles in goede banen te leiden en de propvolle bestelbusjes. Massaal werd en wordt er ingekocht en online besteld door de Nederlanders. Ik doe mee met dat consumeren. Het is gewoon geworden. Wat (of wie) zouden we zijn zonder pakketbezorgers?

Raul Balai – ‘I should love you more than pizza’, foto: Lotte van Uittert/Nest

Sokkel

Ziet u de pakketbezorger al staan op Lees verder De pakketbezorger brengt een stukkie schepping

De mystieke Kuyper

“Onder, dieper nog dan uw hart leeft uw ziel”, zo begint dr Abraham Kuyper (1837-1920) zijn meditatie over Psalm 73,vers 28 (Nabij God te zijn, boek I, 1908, p.1). Dit prikkelt mijn visuele voorstellingsvermogen. Of wat te denken van  deze verrukkelijke zinnen in een andere meditatie over het grote gebod en dan met name over God liefhebben met geheel uw ziel (Matteüs 22, vers 37) in het Nederlands van begin 20e eeuw:

“Eerst als het wordt een God liefhebben ook met geheel uw hart, begint die liefde in echt menschelijke gewaarwording u te doortintelen. Die liefde van het hart is onweerstaanbare wederzijdsche aantrekking.
Meer dan eens wordt ze daarom als “een kleven van de ziel aan God” in de Schrift aangeprezen. […] Wat nu in de natuur aantrekkingskracht heet, heeft in het geestelijke liefde. Liefde is niet iets gemaakts, iets bestudeerds, maar een vanzelfsheid.” (p.248)

Smaakmakers

Alleen al die woorden ‘doortintelen’, ‘het kleven van de ziel aan God’ en ‘vanzelfsheid’ zijn smaakmakers in deze zinnen. Moeten ze gelijk begrepen worden? Nee, daarvoor zijn het meditaties. Deze meditatieve teksten zijn vruchten van Kuypers persoonlijke omgang met God. Geen exegetische spitsvondigheden of wat pennenstreekjes die zo weer vergeten zijn. De hooggeleerde is nederig naar God toe. God is groots in hoe Hij de mens aanraakt. Die ontmoeting mondt uit in “volzaligheid” (p.3). De pen van Kuyper schetst die majestueus.

Ik moest even met mijn ogen knipperen, Lees verder De mystieke Kuyper