Een leven uit de doeken

Het was snikheet in Straatsburg waar we vlakbij vakantie vierden afgelopen zomer. We zochten verkoeling en lazen ergens dat het museum van moderne kunst (Musée d’Art Moderne et Contemporain) airconditioning heeft. We besloten om het aangename met het nuttige te verenigen. Moderne kunst heeft de naam van onbegrijpelijk of lelijk te zijn. Echter, kijk je goed dan zie je kunst die ons uit de doeken doet wat schoonheid is, heelheid en een andere blik op de wereld van alledag voedt.

COCON

In één van de zalen stuit ik midden in de zaal op een massieve, geheimzinnige cocon die rust op gebogen ijzers. Ik zie een metalen ziekenhuisbed, ondersteboven gemonteerd op een even grote wieg en dat alles is minutieus ingepakt met allerlei repen en stukken stoffen. Uit openingen aan verschillende zijden klinkt een vervreemdend geluid: het vrolijke kraaien van een baby afgewisseld met het zware zuchten en steunen van een zieke volwassene op weg naar zijn laatste adem.

Het kunstwerk heet Berceau (“wieg” in het Nederlands) en is gemaakt in 1995. De Chinees-Franse kunstenaar Chen Zhen (1955–2000) is de schepper van dit fascinerende kunstwerk. Zhen was vijfentwintig, dus 15 jaar voordat hij Berceau maakte, toen bij hem een ongeneeslijke bloedziekte werd vastgesteld. Artsen gaven hem destijds niet lang. Hoewel hij uiteindelijk twintig jaar intensief zou leven en scheppen, stond zijn hele kunstenaarschap in de schaduw van die naderende laatste grens.

IN DOEKEN GEWIKKELD

Wat mij raakt aan Berceau is de gelaagdheid van het materiaal. De wirwar aan kledingstukken die een mens draagt van wieg tot graf en andere soorten stoffen roepen twee tegengestelde beelden op. Ik denk aan het inbakeren van een zuigeling: een daad van liefde, warmte en geborgenheid. Anderzijds zie ik verband rondom open wonden, medische zwachtels of zelfs een lijkwade.

Chen Zhen, hoewel geworteld in het oosterse denken, legt intuïtief de vinger bij een diepe waarheid: de mens begint en eindigt zijn aardse reis in volkomen hulpeloosheid, afhankelijk van een ander die hem in doeken wikkelt als baby of na overlijden aankleedt voor de baar. Nu ik dit zo opschrijf, gaan mijn gedachten naar de Bijbel. Jezus Christus werd in doeken gewikkeld bij Zijn geboorte (Lucas 2, vers 7) en na Zijn dood aan het kruis gebeurde datzelfde (Johannes 19, vers 40) voordat Hij in een graf wordt gelegd.

VERGANKELIJKHEID

Niet alleen visueel, ook via het oor word ik geraakt door het kunstwerk van Zhen. Ik hoor de lach van het kind en de reutelende ademhaling van de stervende. Deze geluiden wisselen elkaar af. In dit kunstwerk wordt vergankelijkheid in geluid gevat en dat doet iets met me. Het frisse van nieuw geboren leven en het grauwe van een stervende. Opnieuw gaan mijn gedachten naar de Bijbel. Prediker schrijft in zijn gelijknamige boek, heel bondig: “Er is een tijd om te baren en een tijd om te sterven” (Prediker 3, vers 2).

BROOSHEID

In onze moderne samenleving worden ziekte, ouderdom en dood het liefst weg achter steriele ziekenhuisdeuren of ingangen met een pincode gestopt. Berceau haalt die werkelijkheid naar voren en nodigt ons uit om onze eigen broosheid onder ogen te zien. Onze lichamen zijn, zoals Paulus elders schrijft, als een tijdelijke “aardse tent” die op een dag wordt afgebroken (2 Korintiërs 5, vers 1). En zeker in deze tijd, de novembermaand waar Allerzielen en Allerheiligen wordt ‘gevierd’ alsook de overleden gemeenteleden behorend tot een kerk worden herdacht tijdens Gedachteniszondag, word ik mij daar nog meer bewust van. We leven in een aardse tent die kan slijten aan weer en wind, aan zon en regen, aan allerlei grotere en kleinere krachten als veroudering, ziekte en wat je kan overkomen.

ZORG VAN GOD

Toch laat het kunstwerk de toeschouwer zoals mij en jou niet troosteloos achter. De vorm van de wieg wekt de suggestie van zachtjes heen en weer wiegen. De mens, hoe gebroken en gewond ook, wordt gedragen. Tussen onze eerste ademtocht in de wieg en onze laatste zucht op het sterfbed zijn we omkleed in de zorg van God. Uiteindelijk zul je bevrijd worden van alles wat je omhult en gevangen houdt, zodat je eeuwig met Hem kunt leven.

Ik verliet de koelte van het museum en kwam terecht in een muur van zinderende hitte, echter mét een verrijkte blik op het leven van alledag.

Robert-Jan van Amstel, 9 november 2026